Sôcôla và hoa là những món quà tuyệt vời cho Ngày Lễ Tình Nhân. Nhưng nếu món quà chúng ta trao không chỉ đơn giản là vật chất mà có thể thay đổi cả cuộc đời người nhận? Một món quà có thể cứu sống ai đó hay giúp họ không phải chạy thận nhân tạo nữa?
Bạn hoàn toàn có thể làm điều đó. Với những người cần ghép tạng, mô hay truyền máu, một người hiến tặng có thể trao cho họ món quà vô giá mà không gì mua được. Ngày Lễ Tình Nhân cũng trùng với Ngày Quốc Gia Về Người Hiến Tặng – thời điểm để tổ chức hiến máu và ghi danh hiến tạng, mô. Bạn có bao giờ tự hỏi những gì mình có thể hiến tặng? Có lo lắng về việc hiến tặng sau khi mất hay rủi ro cho người hiến tạng khi còn sống? Hãy cùng tìm hiểu.
Tác động to lớn của việc hiến tạng, mô hoặc tế bào
Hãy tưởng tượng bạn bị suy thận phải chạy thận tới 12 tiếng mỗi tuần chỉ để duy trì mạng sống. Dù vậy, bạn vẫn có nguy cơ qua đời sớm. Hoặc gan bị suy, bạn có thể buồn nôn, ngứa ngáy, lú lẫn; cái chết có thể đến chỉ trong vài tuần hoặc tháng. Với bệnh nhân ung thư cần ghép tủy xương, hoặc người mù do bệnh giác mạc, tìm được người hiến tặng là cơ hội duy nhất để sống tiếp.
Hiến tạng hoặc mô có thể thay đổi hoàn toàn cuộc sống của họ, mang lại cơ hội sống lâu hơn, chất lượng cuộc sống tốt hơn, hoặc cả hai. Thế nhưng số người cần ghép tạng luôn vượt xa số người hiến tương thích. Các khảo sát cho thấy gần 90% người Mỹ ủng hộ hiến tạng, nhưng chỉ khoảng 40% đã đăng ký. Hiện tại có hơn 103.000 người đang chờ ghép tạng tại Mỹ, và mỗi năm có khoảng 6.200 người qua đời khi còn đang chờ.
Bạn có thể hiến tặng gì?
Danh sách những gì có thể hiến tặng ngày càng dài. Một người có thể hiến tặng khi còn sống hoặc chỉ hiến được sau khi mất. Một người hiến tặng có thể cứu giúp hơn 80 người!
Sau khi mất, bạn có thể hiến tặng:
- xương, sụn và gân
- khuôn mặt và bàn tay (ít gặp nhưng đã được thực hiện thành công)
- thận
- gan
- phổi
- tim và van tim
- dạ dày và ruột
- thần kinh
- tuyến tụy
- da
- động mạch và tĩnh mạch
Khi còn sống, bạn có thể hiến tặng:
- mô thai như nhau thai, cuống rốn, dịch ối – giúp chữa lành vết thương da hoặc loét
- máu, huyết tương hoặc tủy xương
- một quả thận
- một phần phổi
- một phần ruột, gan hoặc tụy
Hiến tặng sau khi mất: Giải đáp thắc mắc
Có nhiều quan niệm sai lầm khiến nhiều người ngần ngại đăng ký hiến tặng sau khi khuất.
- Cho rằng bác sĩ sẽ không tận tình cứu chữa nếu biết bạn là người hiến tạng.
- Cho rằng tôn giáo cấm việc hiến tạng.
- Cho rằng sau khi hiến tạng, không thể tổ chức lễ truy điệu có quan tài mở.
Tất cả đều không đúng. Mọi bác sĩ hợp pháp luôn đặt quyền lợi của bệnh nhân lên hàng đầu. Việc chăm sóc sẽ không bị ảnh hưởng bởi quyết định hiến tặng. Hầu hết tôn giáo chính đều cho phép và ủng hộ hiến tạng. Nếu hiến tạng sau khi mất, thi hài được quần áo che kín nên hoàn toàn có thể tổ chức quan tài mở.
Hiến tặng khi còn sống: Máu, tủy xương và tạng
Bạn đã từng hiến máu chưa? Nếu có, bạn chính là người hiến tặng khi còn sống! Mức rủi ro phụ thuộc vào loại hiến tặng:
- Máu, tiểu cầu, huyết tương: Hầu như không có rủi ro.
- Tủy xương: Phẫu thuật nhỏ, có thể gây phản ứng với gây mê, đau lưng hoặc hông nhưng thường hết sau vài ngày. Cơ thể tái tạo tủy xương nhanh, không ảnh hưởng lâu dài.
- Tế bào gốc: Lấy từ tủy xương hoặc máu ngoại vi qua quy trình tương tự hiến máu, kéo dài 7–8 tiếng. Trước đó người hiến được tiêm thuốc kích thích tăng sinh tế bào gốc, có thể gây mệt mỏi, đau xương giống cảm cúm nhưng sẽ hết nhanh.
- Thận, phổi, gan: Phẫu thuật hiến một quả thận hoặc một phần phổi, gan tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, phản ứng với gây mê và thời gian hồi phục kéo dài.
Phần lớn ca hiến tạng khi còn sống đều diễn ra suôn sẻ, và người hiến thường có cảm giác hài lòng, tự hào về trải nghiệm này.
Ai có thể hiến tặng?
Hầu như ai cũng có thể hiến máu, tế bào gốc, tủy xương, mô hoặc tạng, trừ những người đang mắc ung thư giai đoạn hoạt động, nhiễm trùng nặng hoặc có cơ quan không khỏe mạnh. Về tuổi tác, bản thân tuổi không phải rào cản. Năm 2023, có tới 2/5 người hiến tạng tại Mỹ trên 50 tuổi; thậm chí người lớn tuổi đến 90 vẫn có thể hiến tạng sau khi mất.
Tuy nhiên, với tủy xương, người trên 55–60 tuổi đôi khi không được khuyến khích hiến vì hiệu quả ghép có thể giảm.
Tìm người nhận phù hợp: Khả năng tương hợp miễn dịch
Hiệu quả ghép tạng cao nhất khi người cho và người nhận có sự tương hợp miễn dịch, dựa trên xét nghiệm HLA (một loại protein trên tế bào). Xét nghiệm này chỉ cần mẫu máu hoặc lấy dịch miệng. Người thân gần gũi thường có tỷ lệ tương hợp tốt nhất, nhưng người lạ cũng có thể là cặp ghép lý tưởng.
Cộng đồng có ít người đăng ký hiến tạng hơn sẽ khó tìm người tương hợp, gây chênh lệch tiếp cận điều trị cho một số nhóm dân tộc.
Kết luận
Bạn có thể tạo ra tác động to lớn bằng cách trở thành người hiến tặng khi còn sống hoặc đăng ký hiến tạng sau khi mất. Ở Mỹ, bạn cần chủ động đăng ký để trở thành người hiến. Nếu bạn muốn món quà Valentine năm nay không chỉ là sôcôla hay hoa, hãy cân nhắc trở thành người hiến tặng – tặng sự sống cho người khác.